بسیاری از تكنولوژی‌ها و ابزارها در بهبود راهكارهای زنجیره تامین مورداستفاده قرار می‌گیرد . دامنه پیاده‌سازی تكنولوژی ، راههای جدیدی را برای تغییر ساختار سازمانی از تكنولوژی سخت‌افزار به تكنولوژی نرم‌افزار و اطلاعات برای سازماندهی می‌گذارد . برای رسیدن به كارایی و اثربخشی در مدیریت زنجیره تامین پنج عملكرد را برای مدیریت تفكیك كرده‌ایم كه این پنج وظیفه تا اندازه‌ای عاملی برای سازماندهی است . مهارت و اثربخشی مدیریت زنجیره تامین به صلاحیت و درستی این پنج عملكرد وابسته خواهد بود .

1- ساختار شركای زنجیره تامین :

طراحی زنجیره تامین بر اساس كارایی كه بر روی عوامل استراتژیك و با توجه و نیازمندی‌های مشتری برای طراحی زنجیره تامین است ، پایه‌ریزی شده‌ است ، به گونه‌ایكه محدوده محصولات موجود ، سرویس‌ها ، محصولات جدید یا بخش مشتریان را پوشش می‌دهد . بر پایه آگاهی از محصول نهایی در زنجیره تامین پایه‌ریزی می‌شود . این به این مفهوم است كه در دوره طولانی ، كیفیت محصولات برای ادامه رقابت ، باید توسعه و بهبود بیابد . همچنین یكپارچگی زنجیره تامین ، میزان رقابت‌پذیری سازمان را تعیین خواهد كرد .

2- پیاده سازی ارتباطات مشاركتی :

این بخش به انواع مشاركت‌های ضروری برای شركت اشاره می‌كند . این عملكرد ارتباطات زنجیره تامین را به مشاركت با عوامل خارج از شركت گسترش می‌دهد . هر تغییری در زنجیره تامین باید به اطلاع شركا برسد و در كل زنجیره پیاده شود . در این قسمت عملیات پشتیبان فرایندهای زنجیره تامین بیان می شوند .

Ø       سازماندهی تغییرات و نقش عملكردها در تغییرات زنجیره تامین

Ø       فرایند مشاركتی برای طراحی مجدد زنجیره تامین

Ø       اجرای ارزیابی ها و نقش آنها

Ø       جایگاه عملكرد مدیریت زنجیره تامین درون شركت

 3- طراحی زنجیره تامین برای سوددهی استراتژیك :

مدیریت زنجیره تامین ، مشاركت موثر عوامل خارج از شركت را ایجاب می‌كند . اما ارتباط هر شركت با شركت‌های خارج از آن بسیار مشكل‌زاست . در مورد شركا دقت به موارد زیر ضروری است:

Ø       مركز رقابت : هدف مدیریت زنجیره تامین و انتخاب شركا چه تاثیری بر اهداف رقابتی دارد ؟

Ø       انگیزه شركا

Ø       ساختار شركا

4- اطلاعات مدیریت زنجیره تامین

نقش سیستم‌های اطلاعاتی را در اصلاح زنجیره تامین نباید نادیده گرفت . این بخش نقش تكنولوژی را در اصلاح زنجیره تامین نشان می‌دهد . تغییرات سیستمی باید تغییرات (اصلاح) فرایندها و استراتژی شركت را تحت‌الشعاع قرار دهد .

Ø       عناصر سیستم زنجیره تامین

Ø       نوآوری تكنولوژیكی

Ø       استفاده از وابسته‌های نرم‌افزاری

Ø       مشكلات موجود در مراحل پیاده‌سازی

5- كاهش هزینه زنجیره تامین :

شاخص اصلی بهبودی زنجیره تامین كاهش هزینه است . این كوشش‌ها برای استراتژی‌ها و سیاست‌های كارایی انجام می‌شود . پنج دلیل اصلی هزینه‌زایی عبارت‌اند از :

5-1- عدم وضوح فرایند زنجیره تامین

5-2- تغییرات رویه‌های داخلی و خارجی شركت

5-3- ضعف موجود در طراحی تولید

5-4- وجود اطلاعات ناقص برای تصمیم‌گیری

5-5- ضعف حلقه‌های زنجیره در ارتباط میان شركا زنجیره تامین

در گام آتی از طرح كلی یك زنجیره تامین خواهیم گفت ...

به طور كلی زنجیره‌تامین زنجیره‌ای است كه همه فعالیتهای مرتبط با جریان كالا و تبدیل مواد ، از مرحله تهیه ماده اولیه تا مرحله تحویل كالای نهایی به مصرف‌كننده را شامل می‌شود . در ارتباط با جریان كالا دو جریان دیگر كه یكی جریان اطلاعات و دیگری جریان منابع مالی و اعتبارات است نیز حضور دارد .

محققان و نویسندگان مختلف نگرش‌ها و تعاریف متفاوتی را از زنجیره تامین ارائه كرده‌اند . برخی زنجیره تامین را در روابط میان خریدار و فروشنده محدود كرده‌اند كه چنین نگرشی تنها بر عملیات خرید رده اول در یك سازمان تمركز دارد . گروه دیگری به زنجیره تامین دید وسیع‌تری داده و آن را شامل تمام سرچشمه‌های تامین (پایگاه‌های تامین) برای سازمان می‌دانند . با این تعریف ، زنجیره تامین شامل تمام تامین‌كنندگان رده اول ، دوم ، سوم و ... خواهد بود . چنین نگرشی به زنجیره تامین ، تنها به تحلیل شبكه تامین خواهد پرداخت . دید سوم ، نگرش زنجیره ارزش پورتر است كه در آن زنجیره تامین شامل تمام فعالیتهای موردنیاز برای ارائه یك محصول یا خدمت به مشتری نهایی است . با نگرش یاد شده به زنجیره تامین ، توابع ساخت و توزیع به عنوان بخشی از جریان كالا و خدمات به زنجیره اضافه می‌شود ؛ در واقع با این دید ، زنجیره تامین شامل سه حوزه تدارك ، تولید و توزیع است .

در گام آتی فرایندهای عمده مدیریت زنجیره تامین را بیان خواهیم نمود ...

مدیریت زنجیره تامین دارای سه فرایند عمده است كه عبارت‌اند از :

1- مدیریت اطلاعات

2- مدیریت لجستیك

3- مدیریت روابط

1- مدیریت اطلاعات : امروزه نقش ، اهمیت و جایگاه اطلاعات برای همگان بدیهی است . گردش مناسب و انتقال صحیح اطلاعات باعث می‌شود تا فرایندها موثرتر و كاراتر گشته و مدیریت آنها آسان‌تر گردد . در بحث زنجیره تامین -همانگونه كه گفته شد- اهمیت موضوع هماهنگی در فعالیتها بسیار حائز اهمیت است . این نكته در بحث مدیریت اطلاعات در زنجیره ، مدیریت سیستمهای اطلاعاتی و انتقال اطلاعات نیز صحت دارد . مدیریت اطلاعات هماهنگ و مناسب میان شركا باعث خواهد شد تا تاثیرات فزاینده‌ای در سرعت ، دقت ، كیفیت و جنبه‌های دیگر وجود داشته باشد . مدیریت صحیح اطلاعات موجب هماهنگی بیشتر در زنجیره خواهد شد . به طور كلی در زنجیره تامین ، مدیریت اطلاعات در بخش‌های مختلفی تاثیرگذار خواهد بود كه برخی از آنهاعبارت‌اند از :

مدیریت لجستیك (انتقال ، جابجایی ، پردازش و دسترسی به اطلاعات لجستیكی برای یكپارچه‌سازی فرایندهای حمل‌ونقل ، سفارش‌دهی و ساخت ، تغییرات سفارش ، زمان‌بندی تولید ، برنامه‌های لجستیك و عملیات انبارداری) ؛ تبادل و پردازش داده‌ها میان شركا (مانند تبادل و پردازش اطلاعات فنی ، سفارشات و ...) ؛ جمع‌آوری و پردازش اطلاعات برای تحلیل فرایند منبع‌یابی و ارزیابی ، انتخاب و توسعه تامین‌كنندگان ؛ جمع‌آوری و پردازش اطلاعات عرضه و تقاضا و ... برای پیش‌بینی روند بازار و شرایط آینده عرضه و تقاضا ؛ ایجاد و بهبود روابط بین شركا.

چنانچه پیداست ، مدیریت اطلاعات و مجموعه سیستمهای اطلاعاتی زنجیره تامین می‌تواند بر روی بسیاری از تصمیم‌گیری‌های داخلی بخش‌های مختلف زنجیره تامین موثر باشد كه این موضوع حاكی از اهمیت بالای این مولفه در مدیریت زنجیره تامین است

2- مدیریت لجستیك : در تحلیل سیستمهای تولیدی (مانند صنعت خودرو) ، موضوع لجستیك بخش فیزیكی زنجیره تامین را دربر می گیرد . این بخش كه كلیه فعالیتهای فیزیكی از مرحله تهیه ماده خام تا محصول نهایی شامل فعالیتهای حمل‌ونقل ، انبارداری ، زمان‌بندی تولید و ... را شامل می‌شود ، بخش نسبتا بزرگی از فعالیتهای زنجیره تامین را به خود اختصاص می‌دهد . در واقع محدوده لجستیك تنها جریان مواد و كالا نبوده بلكه محور فعالیتهای زنجیره تامین است كه روابط و اطلاعات ، ابزارهای پشتیبان آن برای بهبود در فعالیت‌ها هستند .

3- مدیریت روابط : فاكتوری كه ما را به سمت فرجام بحث راهنمایی می‌كند و شاید مهم‌ترین بخش مدیریت زنجیره تامین به خاطر ساخت و فرم آن باشد ، مدیریت روابط در زنجیره تامین است . مدیریت روابط تاثیر شگرفی بر همه زمینه‌های زنجیره تامین و همچنین سطح عملكرد آن دارد . در بسیاری از موارد ، سیستمهای اطلاعاتی و تكنولوژی موردنیاز برای فعالیتهای مدیریت زنجیره تامین به سهولت در دسترس بوده و می‌توانند دریك دوره زمانی نسبتا كوتاه تكمیل و به كار گمارده شوند . اما بسیاری از شكست‌های آغازین در زنجیره تامین ، معلول انتقال ضعیف انتظارات و توقعات و نتیجه رفتارهایی است كه بین طرفین درگیر در زنجیره به وقوع می‌پیوندد . علاوه بر این ، مهم‌ترین فاكتور برای مدیریت موفق زنجیره تامین ، ارتباط مطمئن میان شركا در زنجیره است ، به گونه‌ایكه شركا اعتماد متقابل به قابلیت‌ها و عملیات یكدیگر داشته باشند . كوتاه سخن این كه درتوسعه هر زنجیره تامین یكپارچه ، توسعه اطمینان و اعتماد در میان شركا و طرح قابلیت اطمینان برای آنها از عناصر بحرانی و مهم برای نیل به موفقیت است .

در گام آتی از فازهای اصلی مدیریت زنجیره تامین خواهیم گفت ...

فاز اول : طراحی مفهومی

فاز اول نشان‌دهنده استراتژی ساخت است . در این فاز نحوه اداره سازمان با ایجاد یك تصویر برای آینده و ایجاد یك ساختار برای پیاده‌سازی تعیین می‌شود . برای فرایندهای فاز اول ، یك مدل ویژه سازمان لازم است كه از یك سازمان به سازمان دیگر متفاوت است . بحث اصلی در این فاز طراحی مفهومی است كه مدركی برای تصدیق و اجرای دو فاز دیگر است . هدف از اجرای این فاز درك جزییات مربوط به هزینه‌ها و شناخت سیستم و منافع پیاده‌سازی SCM است .

فاز دوم : طراحی جزییات و تست

این فاز می‌تواند همزمان با فاز اول و سوم اجرا شود . یعنی جزییات طراحی می‌شود و به طور همزمان راه‌حل‌ها در دنیای واقعی تست می‌شوند . در این فاز ایجاد تغییرات در ساختار سازمان و در نظر گرفتن آنها برای پیاده‌سازی در سیستم به منظور پشتیبانی طراحی زنجیره تامین جدید توصیه می‌شود .

فاز سوم : پیاده‌سازی

در این فاز در ادامه فاز دوم ، زمان‌بندی پیاده‌سازی دوره‌های بلندمدت عملیات و تغییرات در سیستم به منظور ایجاد تسهیلات انجام می‌گردد .

در گام آتی از ارتباط فناوری اطلاعات و مدیریت زنجیره تامین خواهیم گفت ...

مدیریت زنجیره تامین بر رویكردی مشتری‌محور استوار است . بر این اساس ، ارتباط به موقع و كامل بین همه عناصر زنجیره برای اطلاع از نیازهای مشتری و میزان تامین نیازها از ضروریات زنجیره است . برای تسهیل جریان اطلاعات و مدیریت دقیق آن بستری مناسبی از نرم‌افزارها و سیستمهای اطلاعاتی یكپارچه و شبكه‌های اكسترانت و اینترانت موردنیاز است . با بكارگیری تجارت الكترونیك در زنجیره تامین می‌توان بر مبنای مدل B2B و B2E برای توصیف عملیات خرید ، فروش و مبادله محصــولات ، خدمات و اطلاعات ، از شبكه‌های رایانه‌ای و به خصوص اینترنت بهره جست .
برمبنای مدلی دیگر از تجارت الكترونیك (E-Commerce) شركت‌های همكار در یك زمینه به خصوص ، از طریق شبكه‌های الكترونیكی می‌توانند به همكاری و اشتراك مساعی بپردازند ؛ چنین همكاری اغلب بین شركت‌هــای حاضر در یك زنجیره تامین اتفاق می‌افتد .
به طور كلی مدیریت زنجیره تامین یكی از زیرساختارهای پیاده‌سازی تجارت الكترونیك است . از دید صنعتی ، تجارت الكترونیكی بین بنگاهها عمدتا در صنایعی رخ می‌دهد كه زنجیره تامین در آنجا شكل گرفته باشد . یك تولیدكننده همواره عاملی است كه در وسط فرایند فعالیت اقتصادی قرار دارد . تولیدكننده ، خود خریدار كالا از تامین‌كنندگان خود و فروشنده كالایی جدید به خریداران خود است . چون فروشنده به تولیدكننده ، خود تامین‌كنندگانی دارد و ضمنا خریدار كالا نیز ممكن است خود مشتریانی داشته باشد ، ما با زنجیره‌ای از بنگاه‌ها روبه‌رو هستیم كه هر كدام هم خریدار و هم فروشنده هستند ؛ این مجموعه شبیه به زنجیر است ، زیرا همه به هم وابسته هستند . با مدیریت درست زنجیره تامین همه عناصر موجود در زنجیره منتفع شده و ضمنا با ارایه كالای مرغوب و ارزان جامعه را نیز منتفع می‌كند . از همین روست یكی از مسایل مهم صنایع در كشورهای پیشرفته مدیریت زنجیره تامین (SCM) است . یكی از عناصر مهم مدیریت زنجیره خودكارسازی امر خرید و فروش بین اعضای زنجیره است . این امر آن قدر مهم و حیاتی است كه حتی قبل از ظهور اینترنت ، صنایع خودروسازی و هوافضایی كه بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین زنجیره‌های تامین را دارند ، خود با صرف هزینه گزاف اقدام به ایجاد شبكه كرده بودند .
در حال حاضر استاندارد EDI كه امروزه با كمك سازمان جهانی استانداردها در محیط اینترنت و بر بستر استاندارد XML برای امور تجاری در حال كاربرد است ، از همین شبكه‌های اختصاصی به وجود آمده است . برای مدیریت زنجیره تامین ، پایداری زنجیره یك عامل مهم و حیاتی است و معمولا اشكال پیچیده ، كارآمد و پایدار مدیریت زنجیره تامین تنها در بنگاه‌های بزرگ اقتصادی دیده می‌شود . درحال حاضر در كشور ما در این زمینه كمبود جدی وجود دارد ؛ از یك طرف تعداد بنگاه‌های اقتصادی بزرگ در كشور بسیار كم است . این تعداد كم هم عمدتا ماهیتی غیرخصوصی دارند و بنابراین خود با مشكل پایداری در مواجه با مسایل سیاسی روبه‌رو هستند . از طرف دیگر تعداد زنجیره‌های تامین پایدار نیز در كشور بسیار كم است ؛ دو نمونه قابل ذكر را می‌توان صنعت خودرو و صنایع نفت كشور دانست .